Ysgol yr Hendre ac Ysgol Dolbadarn

in Bardd with No Comments

Ysgol yr Hendre ac Ysgol Dolbadarn

Ddiwedd mis Ionawr eleni fe ges i fy ngwahodd i ddwy ysgol yn Arfon er mwyn cymryd rhan yng Ngŵyl Gerdd Newydd Bangor. Gŵyl gerddoriaeth flynyddol yw hi sy’n rhoi llwyfan i gerddorion cenedlaethol a rhyngwladol.

Fy nghyfraniad i i’r ŵyl oedd helpu plant yn Ysgol yr Hendre yng Nghaernarfon ac yn Ysgol Dolbadarn yn Llanberis i lunio cerddi newydd. Byddai’r cerddi hynny wedyn yn cael eu perfformio’n greadigol gyda chymorth Dewi Ellis Jones, offerynnwr taro o fri.

Ond beth fyddai testun y cerddi? Mae dau adeilad enwog iawn i’w gweld yng Nghaernarfon ac yn Llanberis – dau gastell gwych. Mae hanes y ddau gastell yn wahanol iawn i’w gilydd, ond maen nhw’r un mor berthnasol hefyd i Gymru heddiw.

20130414-160833.jpg

Cafodd Castell Dolbadarn ei godi gan Lywelyn Fawr tua 1220, ac roedd yn un o’i gestyll mwyaf grymus yng Ngwynedd. Ond pan gafodd Llywelyn ein Llyw Olaf, ŵyr Llywelyn Fawr, ei ladd yn 1282, cododd brenin Lloegr, Edward I, gastell enfawr yng Nghaernarfon. Yn wir, cafodd rhannau o gastell Dolbadarn eu symud o Lanberis er mwyn eu hailddefnyddio wrth adeiladu’r castell newydd yng Nghaernarfon.

20130414-153856.jpg

Lluniodd y plant gerddi gwych am y ddau gastell, rhai’n dychmygu sut brofiad fyddai hi i ymosod ar gastell, rhai eraill yn sôn am bwysigrwydd y cestyll inni heddiw. Gelli di ddarllen y cerddi drwy glicio ar y linc hwn.

Cafodd y cerddi eu perfformio’n feistrolgar gan y plant ddwywaith ym mis Mawrth, yn gyntaf yng Nghastell Caernarfon ei hun ac yna ym Mangor. Llongyfarchiadau iddyn nhw am eu gwaith da!

20130414-153824.jpg

Dyma gerdd a ysgrifennais i ar gais yr ŵyl i’w darllen yng Nghastell Caernarfon.

Y Gaer yn Arfon

Tyrd ‘fo fi ac awn ni’n ôl
Cyn i’r holl Oesoedd Canol
Ddod i ben, awn eleni
Yn ddiogel – wel? Fe awn ni
Ar hen lôn i Arfon, wir,
Ac i’r gaer a agorir
Ym mhob tymor, yr orau
A’r ucha’, wir, ie a chau
Ein hunain mewn yn y mur
Reit ar war Tŵr yr Eryr.

Ond, yn wir, os ei di’n ôl
Cyn i’r holl Oesoedd Canol
Ddod i ben, cyn dy eni,
Sut, dwed, y buaset ti
Yn osgoi y trais i gyd,
Cleddyfau, c’lwyddau hefyd
A rwystrai dy siwrnai? Sut?
Ai trio rasio, rywsut,
Heibio’r hen borth a’r gorthwr
I mewn yn saff? Dwi’m yn siŵr.

Beth am beidio neidio’n ôl
Cyn i’r holl Oesoedd Canol
Ddod i ben, a mynd heno
Heb gario cledd, heb greu clo?
Awn nôl yn ein canrif ni,
Mynnu’n hawdd i mewn iddi
Yn ddiogel a dihelynt
Gerdded drwy’r gaer ddi-dor gynt,
Mynd awn i mewn dan y mur
Reit ar war Tŵr yr Eryr.

top